Revit'te Yönetmeliğe Uygun Şablon: Paylaşılan Parametreler, IFC Aktarımı ve Emsal

Revit, Türkiye'deki mimarlık ofislerinde sık kullanılan BIM yazılımlarından biri ve yönetmeliğe uygun bir teslim için gereken araçların hepsine sahip. Eksik olan, yazılımın Türkiye'deki yönetmeliğin istediği bilgiyi taşıyacak şekilde kurulması. Bu yazıda bir Revit şablonunda ele alınması gereken başlıkları, yönetmeliğin eklerine bağlayarak anlatıyoruz.

Önce ayrım: öznitelik, özellik ve miktar

Yönetmeliğin EK-6 tablolarında her IFC sınıfı için üç tür bilgi yer alıyor. Revit'te üçü farklı yerde karşılık buluyor:

• Öznitelikler (adı, etiketi, ön tanımlı tipi gibi) çoğunlukla Revit'in kendi alanlarıyla karşılanır. Eleman etiketi Mark, tip adı Type Name gibi.
• Miktarlar (alan, hacim, uzunluk) geometriden hesaplanmalı. Revit'in IFC dışa aktarımı temel miktarları modelden üretebilir. Bunları elle doldurulan parametreler olarak kurmak hem gereksiz hem de hataya açık.
• Özellikler (yangın dayanımı, ısıl geçirgenlik, taşıyıcılık gibi özellik seti bilgileri) gerçek parametre olarak kurulması gereken bilgiler.

Bu ayrım yapılmadan tabloların tamamını parametreye dökmek şablonu şişirir ve modelde birbiriyle çelişen bilgiler üretir: aynı alan bir yerde geometriden hesaplanır, bir yerde elle yazılır.

Paylaşılan parametreler

IFC'ye aktarılacak, çizelgelerde ve etiketlerde kullanılacak özellikler için Revit'te paylaşılan parametre (Shared Parameter) kullanılır. Paylaşılan parametreler ayrı bir metin dosyasında tanımlanır ve kimliklerini sabit bir GUID ile taşır. Bu sayede aynı parametre farklı projelerde ve ailelerde aynı bilgi olarak tanınır.

Kurulumda dikkat edilecekler:

• Veri tipi: Açılar açı, kotlar uzunluk, alanlar alan olarak tanımlanmalı. Yönetmelik tablolarındaki veri tiplerini tek tek kontrol edin. Tablolarda anlamca tutarsız tipler bulunabiliyor: EK-6'daki Tablo 6.75'te binanın yapım yılı alanı "Mantıksal" (evet/hayır) olarak geçiyor; bu alanın tam sayı olarak kurulması gerekir.
• Gruplama: Parametreleri özellik seti adlarına göre gruplamak IFC eşlemesini ve bakımını kolaylaştırır.
• Örnek mi, tip mi: Örnek (instance) parametre eleman bazında esneklik sağlar, tip (type) parametre aynı tipteki elemanlarda tutarlılık. Hangisinin seçileceği bilginin doğasına bağlı.
• Kimliklerin sabitliği: Parametre dosyasını ofis genelinde tek kaynaktan yönetin. Aynı adlı ama farklı GUID'li iki parametre, çizelgelerde ve IFC'de iki ayrı bilgi gibi davranır.

Parametreleri kategorilere bağlamak

Paylaşılan parametrelerin projede kullanılabilmesi için ilgili kategorilere (duvarlar, döşemeler, kapılar, mahaller, alanlar, paftalar gibi) proje parametresi olarak bağlanması gerekir. Onlarca parametreyi birden çok kategoriye elle bağlamak hem uzun sürer hem de hataya açıktır.

Bu işi Revit ile birlikte gelen Dynamo ile otomatikleştirmek mümkün. Hangi parametrenin hangi kategorilere bağlanacağını gösteren bir bağlama planı hazırlanır, bir betik bu planı açık projeye uygular ve her parametrenin sonucunu raporlar. Böylece aynı kurulum her projede aynı sonucu verir.

IFC sınıf eşlemesi

Revit, IFC dışa aktarımında kategorileri varsayılan sınıflarla eşler: duvarlar IfcWall, döşemeler IfcSlab, mahaller (Rooms) IfcSpace, kapılar IfcDoor olarak aktarılır. Yönetmeliğin zorunlu sınıflarından bazılarının Revit'te birebir karşılığı yok ya da birden fazla kategoriye dağılıyor. Bu sınıflar için hangi kategorinin ve hangi ailenin kullanılacağı ofis düzeyinde karara bağlanmalı ve şablona yazılmalı.

Eleman bazında sınıfı ve ön tanımlı tipi belirlemek için Revit'in IFC parametreleri kullanılır: Export to IFC As ile sınıf, IFC Predefined Type ile ön tanımlı tip atanabilir. EK-9'daki "IFC sınıf ataması" ve "ön tanımlı tip" maddeleri doğrudan bu ayarları denetliyor.

Özellik setlerinin dışa aktarımı

Revit'in IFC dışa aktarım ayarlarında, standart özellik setlerinin yanında kullanıcı tanımlı özellik setleri için bir tanım dosyası verilebilir. Bu dosya, hangi Revit parametresinin hangi IFC sınıfında, hangi özellik setinin altında ve hangi adla yazılacağını belirler. Türkiye'ye özgü TREpys_ setleri modele bu yolla eklenir.

Dışa aktarım ayarlarını kaydedip ofis şablonunun bir parçası yapın. Her projede ayarları elle seçmek, aynı ofisten farklı yapıda IFC dosyaları çıkmasına yol açar.

Emsal için alan şeması

Yönetmelik emsal bilgisini TREpys_EmsalOzellikSeti ile, mekânsal zonlar üzerinde istiyor. Her alan emsale dahil (DAHIL), emsal dışı (HARIC) ya da idarenin özel imar düzenlemesine bağlı emsal artışı alanı (DIGER) olarak işaretleniyor. DIGER seçildiğinde açıklaması ayrıca yazılıyor.

Revit'te bu bilgiyi mahallere (Rooms) yüklemek ilk akla gelen yol. Oysa ofis pratiğinde emsal hesabı genellikle ayrı bir alan şeması (Area Scheme) ve ona bağlı alan planları (Area Plan) üzerinde yapılır. Mahal sınırları ile emsal sınırları her zaman örtüşmez; belirli koşullarla emsal dışı sayılabilen balkon, merdiven evi ya da asansör boşluğu gibi alanlar mahal düzeninden bağımsız değerlendirilir.

Emsal için ayrı bir alan şeması kurmak ve emsal durumu parametresini alanlara (Areas) bağlamak iki işe yarar: ofisin alışık olduğu hesap düzeni korunur ve emsal bilgisi modelde tek bir yerde toplanır.

Parsel bilgileri

TREpys_ParselOzellikSeti saha (IfcSite) üzerinde TAKS, KAKS ve ön, yan, arka bahçe mesafelerini istiyor. Revit'te bu bilgiler proje bilgileri ya da saha düzeyinde tutulan parametrelerle karşılanabilir. Hangisinin seçildiği, dışa aktarım ayarlarında bu parametrelerin IfcSite'a yazılmasını belirler; seçimi şablonda sabitleyin.

İsimlendirme ve pafta bilgileri

EK-1 ve EK-2 dosya ve pafta adlarını proje kodu, bina kodu, disiplin, alt disiplin ya da öge, dosya türü, dosya tipi, kat ve pafta numarası gibi alanlardan kuruyor. Bu alanları paftalar (Sheets) kategorisine bağlı parametreler olarak tutmak, pafta listelerini ve PDF/A dosya adlarını tutarlı üretmeyi kolaylaştırır.

Mahal numaraları ve adları EK-3'e, modeldeki varlıkların adları EK-5'e göre kurulur. Varlık adları disiplin, kategori ve açıklama alanlarından oluşuyor; açıklama alanındaki bilgiler boşluk bırakılmadan orta tire ile ayrılıyor (Madde 11).

Çizim standardı: nesne stilleri ve taramalar

BIM modelinden üretilen paftalar da EK-4'ün çizim esaslarına uymalı. Revit'te bunun karşılığı nesne stilleri (Object Styles), çizgi kalınlıkları, çizgi desenleri ve dolgu desenleri. Kesitte kalan duvarın, döşemenin, tavanın çizgi ağırlığını ve malzeme taramasını şablonda bir kez doğru kurmak, tüm paftalarda tutarlı çıktı sağlar.

Ölçü, kot, kesit ve aks işaretleri için EK-4'teki şekillere uygun açıklama (annotation) aileleri hazırlanmalı. EK-4, planda ölçülendirme ve kodlama işaretleri için çizim ölçeğine göre milimetre değerleri de veriyor; aileler bu değerlerle kurulmalı.

Koordinat sistemi

EK-7 modelin TUREF datumunda ve 3° dilimli enine Merkator projeksiyonunda konumlanmasını istiyor; EK-9'daki koordinat maddesi bunu denetliyor. Revit'te proje taban noktası (Project Base Point), ölçüm noktası (Survey Point) ve paylaşılan koordinatların bu sisteme göre ayarlanması, her projede aynı sırayla yapılan bir iş akışına bağlanmalı. Projenin konumuna göre doğru dilimin seçilmesi özellikle önemli; yanlış dilim modeli yüzlerce kilometre kaydırır.

Dışa aktarmadan önce kontrol

• Her eleman doğru katta ve doğru sınıfta mı?
• Zorunlu özellikler dolu ve doğru tipte mi?
• Mahaller kapalı ve birbirleriyle örtüşmüyor mu?
• Yinelenen eleman var mı?
• Emsal alanları emsal hesap tablolarıyla uyumlu mu?
• IFC dosyası bir görüntüleyicide açıldığında sınıflar, özellik setleri ve adlar beklendiği gibi mi?

Bu yazıdaki başlıkların hepsini kapsayan, yönetmeliğin eklerinden türetilmiş Revit altyapısını ana sayfadaki Size sunduklarımız bölümünde anlattık. Geçişin bütününü Türkiye'de BIM dönüşümü yazımızda anlattık.