Dijital Proje Yönetmeliği: Yapı Ruhsatında BIM Zorunluluğu Ne Zaman Başlıyor?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın hazırladığı Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik, 5 Ağustos 2026 tarihli ve 33331 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Sektörde kısaca Dijital Proje Yönetmeliği olarak anılıyor. Yönetmelik, yapı ruhsatı için ilgili idareye teslim edilen projelerin dijital ortamda nasıl hazırlanacağını düzenliyor ve BIM'i Türkiye'de ilk kez ruhsat sürecinin zorunlu bir parçası yapıyor.

Bu yazıda yönetmeliğin kapsamını, neyin nasıl teslim edileceğini ve en çok sorulan soruyu, zorunluluğun kimin için ne zaman başladığını anlatıyoruz.

Yürürlük tarihi

Yönetmelik 1 Eylül 2027'de yürürlüğe giriyor (Madde 16). Hükümlerin tamamı aynı gün herkes için başlamıyor. Geçici Madde 1, PDF/A ve IFC teslimini yapının bulunduğu ilin ve belediyenin nüfusuna, yapının toplam inşaat alanına ve kullanımına göre kademelendiriyor.

Kapsam: hangi yapılar, hangi projeler?

Yönetmelik, 3194 sayılı İmar Kanunu'na tabi olarak yapı ruhsatı almak için teslim edilen mimari, statik, elektrik ve tesisat projelerini, resim ve hesaplarıyla birlikte kapsıyor. Uygulama imar planı bulunan alanlarda yeni yapılacak binalar için geçerli.

Kapsam dışında kalanlar (Madde 1/2):

• Bodrum katı dışında en çok iki katlı ve toplam yapı inşaat alanı 200 m²'yi geçmeyen müstakil yapılar
• Entegre tesis niteliğinde olmayan tarım ve hayvancılık amaçlı yapı ve tesisler

Ne teslim edilecek?

Madde 4 teslim biçimlerini belirliyor:

• 2B proje çizimleri PDF/A formatında teslim edilir.
• Çizim ve modeller dışındaki dokümanlar (rapor, hesap vb.) ilgili standardına göre hazırlanmış PDF/A formatında düzenlenir.
• 3B sayısal yapı modelleri TS EN ISO 19650-1 ve TS EN ISO 19650-2 standartlarına göre BIM tabanlı oluşturulur.
• BIM modeli TS EN ISO 16739-1'de tanımlı IFC formatında teslim edilir.

Madde 9 ayrıca projenin gerektirdiği her disiplinin kendi projesini ayrı ayrı BIM tabanlı hazırlamasını ve IFC olarak teslim etmesini istiyor. CAD çizim dosyaları BIM modelinden üretilir ve PDF/A olarak teslim edilir. Model ile PDF/A nüshasının birbiriyle uyumlu olması zorunlu. Tüm ölçüler SI birim sistemiyle ifade edilir.

Takvim: zorunluluk kimin için ne zaman başlıyor?

Aşağıdaki tablo Geçici Madde 1'i özetliyor. Yönetmelik eşikleri "geçen" ve "fazla olan" diye tanımlıyor; yani eşik değerin kendisi kapsama girmiyor. Örneğin nüfusu tam 600.000 olan bir belediye, "600 binden fazla" grubunda sayılmıyor.

Tablodan çıkan birkaç önemli sonuç:

• Toplam inşaat alanı 10.000 m² ve altındaki binalar, il ve belediye nüfusu ne olursa olsun, IFC tesliminde 1 Eylül 2032 halkasında.
• PDF/A, IFC'den önce geliyor. Büyükşehirlerde 5.000 m²'yi geçen projeler için 2027'de, diğerleri için 2029'da başlıyor.
• IFC teslimi bir yapı için başladığında, 4. maddenin PDF/A'ya ilişkin ikinci ve üçüncü fıkraları o yapı için uygulanmıyor. Paftalar bu durumda Madde 9 gereği BIM modelinden üretilip PDF/A olarak teslim ediliyor.
• Geçici Madde 2: Bu tarihlerden önce yapı ruhsatı başvurusu yapılmış yapılar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca yapım işi için ihale kararı ya da ihale tarihi alınmış yapılar, geçici madde ile uygulanmaya başlayan hükümlerin dışında kalıyor.

Belediye nüfusu nasıl okunmalı?

Yönetmelik "belediye" ifadesini kullanıyor, ancak birden fazla belediyenin söz konusu olduğu büyükşehirlerde hangisinin esas alınacağını ayrıca tanımlamıyor. Büyükşehirlerde yapı ruhsatlarının büyük bölümünü ilçe belediyeleri verdiği için yapının bulunduğu ilçe belediyesinin nüfusunu esas almak en tutarlı okuma. TÜİK'in 2025 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre nüfusu 1 milyonu aşan 24 ilin tamamı büyükşehir; bu illerde ilçe belediyesinin sınırları ilçenin tamamını kapsıyor.

Yönetmelik hangi yılın nüfusunun esas alınacağını da belirtmiyor. Nüfusu bir eşiğe çok yakın ilçelerde bu fark takvimi değiştirebilir. Kesin değerlendirme için ilgili idareye danışmak gerekiyor.

Yönetmeliğin ekleri ne içeriyor?

Yönetmeliğin asıl teknik içeriği eklerinde:

• EK-1, proje kodu: Her projeye ilgili idare tarafından üretilen tekil kod.
• EK-2, dosya isimlendirme: Proje ve bina kodu, disiplin, alt disiplin ya da öge, dosya türü, dosya tipi, kat ve pafta numarasından oluşan dosya adları.
• EK-3, mahal isimlendirme: Kat, mahal bölümü ya da fonksiyonu ve sıra numarasından oluşan mahal numaraları ile mahal adları.
• EK-4, CAD çizim esasları: Katman ve sembol isimleri, ölçü, yazı, sembol gösterimleri ve çizgi tipleri.
• EK-5, IFC sınıfları ve varlık isimlendirme: Zorunlu ve isteğe bağlı IFC sınıfları; disiplin, kategori ve açıklamadan oluşan varlık adları.
• EK-6, öznitelik ve özellik tabloları: Her zorunlu IFC sınıfı için hangi özniteliklerin ve özelliklerin zorunlu, hangilerinin isteğe bağlı olduğu.
• EK-7, proje öznitelikleri: Proje bilgileri ve koordinat sistemi.
• EK-8, model gelişim seviyesi: Tek seviye; "Detaylı Modelleme", BIM terminolojisinde LOD 300.
• EK-9, model kalite kontrol formları: Teslimden önce modelin bütünlüğünü ve yönetmeliğe uygunluğunu gösteren kontrol listeleri.

Türkiye'ye özgü özellik setleri

Yönetmelik standart IFC özellik setlerinin yanında Türkiye'ye özgü setler de tanımlıyor:

• TREpys_ParselOzellikSeti, saha (IfcSite) üzerinde: TAKS, KAKS ve ön, yan, arka bahçe mesafeleri.
• TREpys_EmsalOzellikSeti, mekânsal zon (IfcSpatialZone) üzerinde: alanın emsale dahil (DAHIL), emsal dışı (HARIC) ya da idarenin özel imar düzenlemesine bağlı emsal artışı alanı (DIGER) olduğu.
• TREpys_PozOzellikSeti, birçok yapı elemanında isteğe bağlı olarak: Bakanlık inşaat ve tesisat birim fiyat poz numarası.

Bu setler yabancı kaynaklı hazır şablonlarda yer almıyor; ofislerin kendi şablonlarına eklemesi gerekiyor. Revit'te nasıl kurulduklarını Revit şablonu yazımızda anlattık.

Mimarlık ofisleri şimdi ne yapmalı?

1. Projelerinizin hangi halkaya düştüğünü belirleyin.
2. PDF/A takvimi IFC'den önce başladığı için CAD dosya ve katman isimlendirmenizi EK-2 ve EK-4'e göre gözden geçirin.
3. BIM şablonunuzu yönetmeliğin eklerine göre kurun: sınıf eşlemesi, zorunlu özellikler, isimlendirme ve kalite kontrol.
4. Kendi halkanızı beklemeden küçük bir pilot projede IFC ve PDF/A teslim paketini baştan sona deneyin.

Bu hazırlığın gerçek kapsamını Türkiye'de BIM dönüşümü yazımızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Yönetmelik belirli bir yazılımı zorunlu tutuyor mu?

Hayır. Yönetmelik yazılım adı vermiyor; modelin IFC olarak, çizim ve dokümanların PDF/A olarak teslim edilmesini istiyor. IFC dışa aktarımı yapabilen ve yönetmeliğin istediği sınıf, özellik ve isimlendirme düzenine göre kurulabilen her BIM yazılımı kullanılabilir.

Devam eden ruhsat başvurum etkilenir mi?

Geçici Madde 2'ye göre, ilgili uygulama tarihinden önce yapı ruhsatı başvurusu yapılmış yapılara, o tarihte başlayan hükümler uygulanmıyor.

200 m²'nin altındaki müstakil evim kapsamda mı?

Bodrum katı dışında en çok iki katlı ve toplam yapı inşaat alanı 200 m²'yi geçmeyen müstakil yapılar yönetmeliğin kapsamı dışında.

Konut dışı bir bina için ne zaman başlıyor?

Konut ve ticaret+konut karma kullanımlı binalar dışındaki binalara yönetmelik 1 Eylül 2033'e kadar uygulanmıyor.