BIM Nedir? Mimarlık Ofisleri İçin Yapı Bilgi Modellemesi Rehberi

BIM, İngilizce Building Information Modeling ifadesinin kısaltması. Türkiye'de yapı ruhsatı projelerinin dijital teslimini düzenleyen Dijital Proje Yönetmeliği onu yapı bilgi modellemesi olarak tanımlıyor. Kısaca: binanın her elemanını, geometrisiyle ve taşıdığı bilgiyle birlikte tek bir dijital modelde üretme yöntemi.

Tanım kısa ama sonuçları büyük. BIM modelinde bir duvar iki paralel çizgiden oluşmaz. Kalınlığı, malzemesi, yangın dayanımı, taşıyıcı olup olmadığı ve hangi katta durduğu bilinen bir nesnedir. Planlar, kesitler, görünüşler, listeler ve metrajlar bu nesnelerden türetilir.

BIM bir yazılım değil, bir çalışma yöntemi

"BIM'e geçmek" çoğu zaman yeni bir yazılım almak olarak anlaşılıyor. Yazılım işin aracı. BIM ise projedeki bilginin nasıl üretildiğini, adlandırıldığını, paylaşıldığını ve kontrol edildiğini belirleyen bir süreç. Aynı yazılımı kullanan iki ofisten biri modelini düzenli ve sorgulanabilir bir veri kümesi olarak kurarken diğeri onu yalnızca üç boyutlu bir çizim gibi kullanabilir. Yönetmeliğin istediği ilki.

Bu sürecin uluslararası çerçevesini ISO 19650 serisi çiziyor. Yönetmelik de 3B sayısal yapı modellerinin TS EN ISO 19650-1 ve TS EN ISO 19650-2 standartlarına göre BIM tabanlı oluşturulmasını şart koşuyor. Bir ekibin bu süreçte ne kadar ilerlediğini anlatan Level 0–3 ölçeğini BIM seviyeleri yazımızda ele aldık.

CAD ile BIM arasındaki fark

Çizim ortadan kalkmıyor. Yönetmelik, IFC teslim edilen projelerde paftaların da BIM modelinden üretilip PDF/A olarak verilmesini istiyor ve model ile PDF/A nüshasının birbiriyle uyumlu olmasını zorunlu tutuyor (Madde 9). Değişen, çizimin kaynağı: pafta artık modelin bir çıktısı.

Bir BIM modelinde neler bulunur?

Bir BIM nesnesinin iki katmanı var:

• Geometri: şekli, boyutu, konumu ve yönelimi.
• Alfanümerik bilgi: adı, sınıfı, malzemesi, performans değerleri gibi metin ve sayı olarak tutulan bilgiler.

Yönetmelik alfanümerik bilgiyi de ikiye ayırıyor. Öznitelikler, bir varlığın temel nitelikleri: adı, etiketi, ön tanımlı tipi gibi. Özellikler ise belirli bir konu altında gruplanmış tanımlayıcı bilgiler; bu gruplara özellik seti (property set, kısaca Pset) deniyor. Örneğin bir duvarın yangın dayanımı ve taşıyıcı olup olmadığı Pset_WallCommon özellik setinde yer alır. Hangi elemanda hangi öznitelik ve özelliklerin zorunlu olduğunu yönetmeliğin EK-6'sındaki tablolar belirliyor.

Alan, hacim, uzunluk gibi miktarlar ise çoğunlukla elle girilmez; geometriden hesaplanır.

IFC: modellerin ortak dili

Her BIM yazılımının kendi dosya biçimi var: Revit RVT, ArchiCAD PLN kullanır. Farklı yazılımlar ve idareler arasında bilgi kaybı olmadan paylaşım için açık, yazılımdan bağımsız bir biçim gerekiyor: IFC (Industry Foundation Classes). IFC, TS EN ISO 16739-1 standardıyla tanımlı ve yönetmelik BIM modelinin bu biçimde teslim edilmesini istiyor. Yönetmeliğin eklerinde öngörülen sürüm IFC 4.3.

IFC'de her eleman bir sınıfa aittir: duvar IfcWall, döşeme IfcSlab, mahal IfcSpace, kapı IfcDoor, saha IfcSite. Doğru sınıf, doğru özellik setleri ve tutarlı isimlendirme, modelin başka bir yazılımda ya da bir kontrol sisteminde doğru okunmasını sağlar.

Gelişim seviyesi (LOD) ne demek?

Gelişim seviyesi, bir model elemanının ne kadar ayrıntılı ve güvenilir tanımlandığını anlatır. Sektörde LOD 100'den LOD 500'e uzanan bir ölçek kullanılır. Yönetmelik yapı ruhsatı teslimi için tek bir seviye tanımlıyor: Detaylı Modelleme. Bu seviyede elemanların şekli, boyutu, konumu ve yönelimi net olmalı ve modelden doğrudan ölçüm alınabilmeli. Yönetmelik bu seviyenin BIM terminolojisinde LOD 300'e karşılık geldiğini belirtiyor (EK-8).

Uygulamada bu, temsili ya da yaklaşık elemanların yetmediği anlamına geliyor. Pencere gerçek boyutunda, duvar gerçek kalınlığında ve doğru katta modellenmeli. Tüm seviyeleri örnekleriyle LOD yazımızda anlattık.

BIM mimarlık ofisine ne kazandırır?

• Tutarlılık: Plan, kesit ve görünüş aynı modelden geldiği için birbiriyle çelişmez.
• Revizyon hızı: Bir değişiklik bir kez yapılır; paftalar, listeler ve metrajlar kendiliğinden güncellenir.
• Metraj ve maliyet: Miktarlar modelden alınır, elle sayım hataları azalır.
• Koordinasyon: Mimari, statik ve tesisat modelleri üst üste konarak çakışmalar teslimden önce görülür.
• Kontrol edilebilirlik: Model bir veri kümesi olduğu için isimlendirme, zorunlu bilgiler ve kurallar yazılımla denetlenebilir.

Türkiye'de BIM neden şimdi gündemde?

5 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik, yapı ruhsatı başvurularında projelerin dijital teslimini düzenliyor. Yönetmelik 1 Eylül 2027'de yürürlüğe giriyor. Önce PDF/A teslimini başlatıyor, BIM modelinin IFC olarak teslimini ise 2029'dan 2032'ye kadar halka halka genişletiyor.

Takvimin ayrıntılarını Dijital Proje Yönetmeliği yazımızda anlattık. Kendi projenizin tarihini Sizin halkanız hangisi? aracıyla görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

BIM için hangi yazılımı kullanmalıyım?

Yönetmelik bir yazılım belirtmiyor, IFC biçiminde teslim istiyor. Revit ve ArchiCAD gibi yaygın BIM yazılımları IFC dışa aktarımı yapabiliyor. Asıl belirleyici, seçilen yazılımda yönetmeliğin istediği sınıfları, özellik setlerini ve isimlendirmeyi doğru kurmak.

CAD tamamen bitiyor mu?

Hayır. Geçiş döneminde 2B çizimler PDF/A olarak teslim ediliyor. IFC zorunluluğu başladığında da paftalar teslim edilmeye devam ediyor, ancak BIM modelinden üretilmeleri gerekiyor.

BIM'e geçiş ne kadar sürer?

Ofisin büyüklüğüne, proje türlerine ve ekibin deneyimine göre değişir. Süreyi en çok belirleyen, yönetmeliğe uygun bir ofis şablonunun kurulması ve ekibin ilk pilot projeyi tamamlaması. Geçişin kapsamını Türkiye'de BIM dönüşümü yazımızda anlattık.